NASA, Hubble'ı Kurtarmak İçin Ticari Şirketlere Yeniden Kapıyı Araladı

NASA, Hubble Uzay Teleskobu'nu yörüngede tutmak için ticari uzay şirketlerine bir kez daha çağrı yaptı. Ajansın 29 Ekim'de yayımladığı bilgi talebinde (RFI), teleskobu en az 600 kilometre yüksekliğe çıkaracak, bakımını yapacak ya da görev sonunda kontrollü biçimde atmosfere düşürecek öneriler isteniyor. Şirketlerin yanıtlarını 30 Kasım'a kadar iletmesi gerekiyor.

Hubble 1990'dan bu yana yörüngede ve hâlâ gökbilimcilerin en yoğun talep ettiği gözlemevlerinden biri. Ancak teleskobun kendi itki sistemi yok. Atmosferik sürtünme nedeniyle yörüngesi sürekli alçalıyor; NASA'nın tahminlerine göre müdahale edilmezse 2033 ya da 2034'te Dünya atmosferine girip yanacak. Teleskop şu an yaklaşık 470 kilometre yükseklikte.

NASA ne istiyor?

Bilgi talebi üç temel senaryo üzerine kurulu: Hubble'ı yakalayıp en az 600 kilometreye yükseltmek, teleskobun performansını artıracak ve yaşlanmaya karşı dayanıklılığını güçlendirecek bir servis yapmak ya da görev sonunda kontrollü bir atmosfere giriş gerçekleştirmek. NASA'nın şartlarına göre yükseltme veya servis görevinin Hubble'a zarar vermemesi ve 2032'ye kadar gerçekleşmesi bekleniyor.

Yüklenicinin fırlatma aracını, servis uzay aracını, görev operasyonlarını ve gerekiyorsa mürettebatı kendisinin sağlaması öngörülüyor. Şirketlerden teknik yaklaşımlarını, deneyimlerini, risklerini, takvimlerini, tahmini maliyetlerini ve NASA'dan hangi kaynaklara ihtiyaç duyacaklarını açıklamaları isteniyor. NASA ise teknik bilgi, Hubble uzmanlarına erişim ve koordineli teleskop operasyonları sunacağını belirtiyor.

Hubble'ı 600 kilometreye çıkarmak küçük bir operasyon değil. NASA'nın hesabına göre bu yükseltme, teleskoba en az 25 yıl daha kazandırabilir. Ancak şu an için ajansın Hubble kurtarma görevi için ayrılmış bir bütçesi bulunmuyor.

Arka plan

Hubble'ın yörüngesi en son 2002'de, Columbia Uzay Mekiği'nin servis görevi sırasında yükseltildi. 2009'daki son mekik bakımı ise yörünge yükseltme yapmadı. Mekik filosunun 2011'de emekliye ayrılmasının ardından Hubble, yörünge düzeltme imkânı olmadan alçalmaya devam etti. 24 yılda 583 kilometreden 470 kilometreye geriledi.

Aslında bu hikâye tanıdık. Milyarder ticari astronot Jared Isaacman, 2022'de SpaceX'in Dragon kapsülüyle Hubble'a mürettebatlı bir servis görevi önermiş ve maliyetin büyük kısmını üstlenmeyi teklif etmişti. NASA aynı yıl diğer ekiplerden de yörünge yükseltme fikirleri topladı; sekiz yanıt geldi. Ancak 2024'te ajans, yanıtları inceledikten sonra bir yükseltme görevine devam etmeme kararı aldı. Dönemin astrofizik bölümü başkanı Mark Clampin, Isaacman ve SpaceX'in servis planlarını "gerçekten yalnızca kavramsal fikirler" olarak nitelendirmişti.

2026'da tablo değişti. Isaacman artık NASA yöneticisi ve uydu servis endüstrisi daha olgun. Northrop Grumman bu yıl DARPA ortaklığıyla dünyanın en gelişmiş robotik servis uydularından birini fırlattı; Astroscale ve Starfish Space gibi girişimlerin ABD Uzay Kuvvetleri ve NASA ile servis ve yakıt ikmali gösterim sözleşmeleri var. Küçük Swift teleskobu için geçen yıl Katalyst Space Technologies'e verilen 30 milyon dolarlık kurtarma sözleşmesi de dokuz ay gibi kısa sürede bir uydunun fırlatılıp hedefe yaklaşabileceğini gösterdi; her ne kadar teknik sorunlar nedeniyle son yaklaşma gerçekleştirilememiş olsa da.

Yine de mürettebatlı bir Hubble görevi artık pek olası görünmüyor. SpaceX, Crew Dragon filosunu 2030'a kadar emekliye ayırmayı planlıyor. Isaacman da X'teki paylaşımında yeni bilgi talebinin robotik şirketlerinden ilgi çekmesini beklediğini söyledi.

Hubble'ın önünde hâlâ önemli bilim var ve onu mümkün olduğunca uzun süre çalışır durumda tutmak için her makul fırsatı değerlendirmeliyiz. Yörüngedeki bir varlığın ömrünü uzatmanın yenilikçi ve uygun maliyetli yolları varsa, bunları araştırmayı Amerikan vergi mükellefine ve bilim camiasına borçluyuz.

Jared Isaacman, NASA Yöneticisi

Ne anlama geliyor?

Hubble'ın kaybı, astronomi için basit bir emeklilikten fazlasını ifade ediyor. Teleskop görünür ışık ve morötesi dalga boylarında benzersiz gözlemler yapıyor; Webb ve Roman gibi yeni amiral gemisi gözlemevleri ise ağırlıklı olarak kızılötesine odaklanıyor. Hubble'ın görünür ışık ve morötesi yeteneklerini aşacak Habitable Worlds Observatory'nin 2040'lardan önce fırlatılması beklenmiyor. NASA verilerine göre Hubble'a olan talep, mevcut gözlem kapasitesinin yedi katından fazla ve teleskoptan her yıl binden fazla bilimsel makale çıkıyor.

Asıl soru, bu bilgi talebinin gerçek bir göreve dönüşüp dönüşmeyeceği. NASA henüz bütçe ayırmadı ve benzer bir süreç 2024'te sonuçsuz kalmıştı. Ancak fark şu: 2022'de fikirler büyük ölçüde kavramsaldı; bugün ticari uydu yakalama ve servis teknolojileri yörüngede test ediliyor. 2032 hedefi, uzay görevlerinin planlama ufku açısından çok da uzak değil ama bir sözleşmenin, uzay aracının ve fırlatmanın yetişmesi için takvimin hızla netleşmesi gerekiyor.

Bu süreç aynı zamanda NASA'nın büyük bilim görevlerinde ticari ortaklara alan açma eğiliminin yeni bir testi olacak. Hubble gibi ikonik ve bilimsel açıdan paha biçilmez bir gözlemevini özel sektöre emanet etmek, hem teknik hem kurumsal olarak riskli. Yine de ajans, teleskobu kaybetmekle kıyaslandığında bu riski değerlendirmeye değer buluyor; önümüzdeki aylarda hangi şirketlerin masaya ne koyacağı, Hubble'ın kaç yıl daha gökyüzüne bakabileceğini belirleyecek.